Van kolossale verdedigingswerken en verlaten fabriekshallen tot luisterrijke kerkgebouwen en knusse stolpboerderijen. Noord-Holland is rijk aan monumenten in alle soorten en maten, sommige op het eerste gezicht misschien onbeduidend, andere het pronkende middelpunt van een historische binnenstad. Achter elke houten deur of stenen muur schuilt een fascinerend verhaal.
Monumenten die door de provincie zijn aangewezen, zijn sinds kort nog beter herkenbaar door een provinciaal monumentenschildje. Met het monumentenschildje wil de provincie eigenaren bedanken voor hun inzet en helpen meer bekendheid te geven aan ons provinciale erfgoed.
De kern van de dijk bij Hippolytushoef is een oude wierdijk. Wierdijken ontstaan als rond het jaar 1400 dijkenbouwers ertoe overgaan om de dijken te versterken met wierpakketten. Tot die tijd zijn de dijken eigenlijk niet meer dan aarden wallen, gemaakt van opgestapelde plaggen die onder het geweld van de immer beukende golven steeds weer afkalven. Om deze afslag tegen te gaan worden er pakketten gedroogd wier(zeegras) aan de zeekant voor de dijk geplaatst.
>
2 min
De geheel uit tufsteen opgetrokken Michaëlskerk dateert uit de vroege twaalfde eeuw en is daarmee een van de oudste kerken van Nederland. Voor die tijd stond er op dezelfde plek een houten kerkje dat, zoals op een bord in de kerk te lezen valt, ‘ontwijd werd door de heidensche Noormannen’.
> 3 min
Vooral op plekken waar land- en waterwegen samenkwamen bij een dam ontstond in de middeleeuwen handelsactiviteit. Handelaren, vissers, zeelieden en ambachtslieden gingen zich vestigen bij zo’n dam. Ook Durgerdam kent een soortgelijke ontstaansgeschiedenis. Echter, het oorspronkelijke dorp, vroeger IJdoren of IJdoornickerdam genaamd, is aan de golven ten prooi gevallen.
> 4 min
Brouwerij ’t IJ, gelegen onder de wieken van Molen de Gooyer is een proeflokaal waar Amsterdammers, maar tegenwoordig ook veel toeristen, graag een biertje komen drinken. In wat vroeger een badhuis was wordt nu al het bier zelf gebrouwen. Bezoekers kunnen proeven van bier met namen als Columbus, Zatte en Struis, allen met het bekende struisvogellogo.
> 1 min
Rijke families die in de zomer de stinkende stad wilden ontvluchten, kochten een buitenplaats. Liefst aan het water, zodat je er makkelijk kon komen. In de Gouden Eeuw zag je in het voorjaar menige trekschuit over de Amstel varen met de inboedel van gezinnen op weg naar hun zomerverblijf. Nicolaas Pancras kocht in 1662 twee boerderijen aan de Amstel. Hij sloopte ze en bouwde er een fraaie hofstede: Wester-Amstel. Je kan er nu, eeuwen later, nog een kijkje komen nemen.
> 5 min
Al dertig jaar lang staat de Grote Kerk in de weg, middenin het centrum van Hoorn. Nu wordt het gesloten en ietwat bedompte gebouw getransformeerd tot open en gastvrije plek: een hotel, restaurants en mogelijk een bierbrouwer en kaasmakerij moeten het plein weer tot leven wekken.
> 3 min
Malende wieken. Vanaf de Amsteldijk zag je in de tijd dat de Bovenkerkerpolder droog werd gelegd tientallen wieken draaien. De klus was zo immens dat steeds meer molens nodig waren.
> 2 min
Het sluiscomplex dateert in aanleg uit 1597 en is gebouwd als uitwaterings- en tijsluis ten behoeve van de Zijpe- en Hazepolder. Waarschijnlijk is het in 1630 herbouwd. Tegenwoordig is het in gebruik als dubbelkerende schutsluis tussen de Zijpe- en Hazepolder en de Anna Paulownapolder. Ook is het een uitwateringssluis van de Schermerboezem. Het complex bestaat uit een sluis met vaste brug en een sluiswachterswoning.
> 3 min
De watertoren in Wieringerwaard is een architectonische parel met een rijke geschiedenis. De toren werd ontworpen door de architecten B.F. van Nieveld en W. Mensert en gebouwd tussen 1927 en 1928. Met een hoogte van 51,3 meter is het de hoogste watertoren van Noord-Holland. Tot 1996 vervulde hij zijn oorspronkelijke functie als watertoren. Een jaar later kwam het markante bouwwerk in particuliere handen. Voor veel inwoners van de Wieringerwaard is het veel meer dan een monument: “Als we de watertoren kunnen zien, dan zijn we bijna thuis.”
> 2 min
Meer dan honderd jaar oud is de prachtig gerestaureerde watertoren aan de Middenweg. Een herkenningspunt en baken voor Nieuwediepers, niet meer weg te denken uit het straatbeeld van Den Helder. Liefhebbers spreken nog steeds over de ‘nieuwe’ watertoren, niet te verwarren met de oude watertoren. In 1856 verwelkomde Den Helder deze als eerste watertoren van Nederland op haar grondgebied. Alleen de nieuwe toren staat nog fier overeind.
> 3 min
Tijdens het verblijf van keizer Napoleon Bonaparte in Noord-Holland in oktober 1811 maakten ook de steden en dorpen in Kennemerland kennis met hun nieuwe heerser. Al was het maar kort, want Napoleon hield van opschieten. Meestal was hij in een flits voorbij. Zijn broer, koning Lodewijk Napoleon, deed het enkele jaren eerder kalmer aan. Hij logeerde enige tijd in het voorname Huis Barnaart in Haarlem, een fraai voorbeeld van de Empirestijl.
> 4 min
Het is druk bij de bioscoop. De kaartverkoop voor de nieuwste film is zojuist begonnen. De dames en heren zijn chique gekleed, ze gaan samen een avondje uit. Eenmaal binnen word je door een dame met een zaklantaarn naar je plek begeleid. In de jaren dertig is er nog geen televisie en de bioscoop heeft een unieke positie.
> 2 min
Hij kan de zoete weeïge geur van suikerstroop bijna nog ruiken op het terrein van de voormalige suikerfabriek in Halfweg. Als hij zijn ogen sluit ziet hij nog de enorme hoeveelheden suikerbiet aangevoerd worden en hoe hij en zijn collega’s de bieten lossen en later de suiker afvoeren.
> 3 min
“Twee koffie en een stukje appeltaart alstublieft”, vraagt het blonde meisje aan de ober. Het lentezonnetje schijnt en het terras van café-restaurant In De Waag op de Nieuwmarkt in Amsterdam zit vol. Weinig mensen zullen de geschiedenis van het bijzondere bouwwerk kennen. Met de grappige torentjes en gekleurde luiken doet het denken aan een kasteeltje. Maar de Waag had oorspronkelijk helemaal niet zo’n romantische functie.
> 2 min
Het mag een klein wonder heten dat de Witte Boerderij nog aan de Hoofdvaart in Hoofddorp staat. Het is een van de weinige monumenten uit de pioniersjaren van de polder. Van alles is in de loop van de laatste anderhalve eeuw overhoop gehaald, verschoven en gesloopt in Haarlemmermeer. Maar deze boerderij heeft alle vernieuwingsdrift weten te doorstaan. En dan te bedenken dat de hoeve nooit een naam heeft gekregen. Tot de boerderij in 1938 in het wit werd gestoken.
> 4 min
Ten noorden van de Zeeweg in Bergen aan Zee ligt een hoge duintop, waarschijnlijk opgestoven na de strijd die in 1799 woedde tussen de Russen en de Fransen. Hier kocht de Baarnse tabakshandelaar August Janssen in 1916 een groot, vrijwel kaal duingebied van de familie Van Reenen om zijn plannen voor een buitenhuis te verwezenlijken. Kosten noch moeite zijn gespaard bij de bouw van deze door de gebroeders Van Gendt ontworpen villa, die vele jaren beeldbepalend is geweest voor Bergen aan Zee.
> 3 min