Archeologie

De bodem van Noord-Holland geeft regelmatig schatten prijs: een 800 jaar oude sarcofaag, een zwaard uit de 1e eeuw, de resten van een oud kasteel, maar ook kleinere zaken als potten, pannen, munten. De provincie heeft de taak deze archeologische vondsten goed te bewaren en te beheren, en wil de inwoners van Noord-Holland graag betrekken bij de historie. Alle vondsten worden opgeslagen en tentoongesteld in archeologiecentrum Huis van Hilde te Castricum.

Verhalen

De goedbewaarde geheimen van de Markermeerdijken

Het werk aan de versterking van de Markermeerdijken nadert zijn voltooiing. En daarmee ook meer dan tien jaar aan archeologisch onderzoek in en om de dijk. Sinds 2016 zijn er meer dan 25 locaties onderzocht. Meestal vooraf gepland, soms naar aanleiding van een vondst. Maar écht afgerond is het onderzoek voorlopig nog niet. “De analyse en wetenschappelijke uitwerking door specialisten kan soms meer dan twee jaar duren”, vertelt archeoloog Jan-Willem Oudhof, die het onderzoek al van begin af aan coördineert.

3 min

Grafheuvels in het Gooi

In Nederland zijn er meer dan 3000 grafheuvels uit het laat-neolithicum en de bronstijd teruggevonden. Ook in het Gooi zijn deze eeuwenoude monumenten nog zichtbaar: verspreid over het landschap liggen er 60 grafheuvels. Het onderzoek naar deze bijzondere rustplekken kent een lange geschiedenis: al in 1840 vonden de eerste opgravingen plaats. In dit verhaal belichten we de grafheuvels en archeologische vondsten op de Zuiderheide, de Westerheide en de Hoorneboegse Heide.

5 min

Scheepswrak Burgzand Noord 4 is zo goed als zeker fregat ‘t Hart

Het is vrijwel zeker dat de BZN 4, één van de zeventien monumentale scheepswrakken bij Texel, de in 1751 gezonken koopvaarder ’t Hart is. Het is daarmee het eerste geïdentificeerde scheepswrak van gebied Burgzand Noord (BZN) in de Waddenzee bij Texel.

7 min

‘Fantastisch dat die scheepswrakken eeuwenlang bewaard zijn gebleven’

Thijs Coenen is maritiem archeoloog, die geregeld op monumentale scheepswrakken bij Texel duikt. “In dat deel van de BZN 3 stond nog zo veel overeind dat je het gevoel had: zó moet het er in de zeventiende eeuw uit hebben gezien; dat was echt waanzinnig.”

12 min

Wat moet er met het ‘Jurkenwrak’ gebeuren?

Wat moet er met het Palmhoutwrak gebeuren, dat officieel te boek staat als Burgzand Noord 17? De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zette vier mogelijkheden op een rijtje.

4 min

Huis van Hilde toont zoektocht naar geheimen Palmhoutwrak

Wie wil weten wat de nieuwste onderzoeken naar het Palmhoutwrak hebben opgeleverd kan sinds kort in Huis van Hilde terecht.

7 min

Een erfenis van duizend jaar

Wat vertelt archeologie over hoe we vandaag de dag met water omgaan? Volgens archeoloog Jan-Willem Oudhof van de Alliantie Markermeerdijken heel veel. “De geschiedenis van het gebied achter de 33 km lange dijkversterking laat zien hoe we al meer dan duizend jaar proberen te leven met water – én hoe de keuzes van toen doorwerken in het hier en nu.”

3 min

De dijk bij Warder wereldberoemd

De tijd meten in een zandkorrel. Dat kan dankzij een speciale methode: OSL-datering (Optically Stimulated Luminescence). Recent is ook bewezen dat je met zandkorrels uit een kleidijk kan bepalen hoe oud deze werkelijk is. “De dijk bij Warder gaat de geschiedenisboeken in met deze ontdekking,” aldus Jan-Willem Oudhof, archeoloog bij de Alliantie Markermeerdijken. Hij vertelt enthousiast over deze doorbraak waarbij de dijk hoofdrolspeler was in dit onderzoek.

3 min

Het middeleeuwse sluisje onthult nog meer geheimen

Bij het verdronken dorp Ethersheim groef men in 2023 profielsleuven in de dijk: doorsnedes dwars door de dijk heen. Dit had een bijzondere vondst tot gevolg: een middeleeuwse sluis. “Hét bewijs dat we al eeuwenlang inventief bezig zijn met waterbeheer,” aldus Jan-Willem Oudhof, die het archeologisch onderzoek leidt namens de Alliantie Markermeerdijken. In 2023 was echter al bekend dat dit slechts een deel van de sluis was. De rest zou onder de weg achter de dijk kunnen liggen, als er tenminste nog wat van overgebleven was. Dus toen de weg afgelopen zomer verplaatst werd, werd het spannend: ligt het er of ligt het er niet?

4 min

Historisch landgoed Ter Coulster in Heiloo

Ter Coulster in Heiloo is het enige historische landgoed boven het Noordzeekanaal dat nog particulier eigendom is. In het bos mag je vrij wandelen, maar niet iedereen weet dat er bijna vier eeuwen lang een kasteel en in de negentiende eeuw een landhuis heeft gestaan.

9 min

Egyptologie: de Nederlandse fascinatie voor het oude Egypte

Nederlanders zijn al eeuwenlang gefascineerd door het oude Egypte. De indrukwekkende piramides, mysterieuze koningsgraven en het raadselachtige hiërogliefenschrift spraken ook vroeger al erg tot de verbeelding. In de zeventiende en achttiende eeuw verzamelden liefhebbers daarom beeldjes en artefacten voor hun rariteitenkabinetten. Vanaf de negentiende eeuw kreeg die belangstelling een steeds serieuzer karakter en kwam de egyptologie op om de oude cultuur op een wetenschappelijk manier te bestuderen.

6 min

Onderstel kanon onthult sporen van scheepsramp

Op het strand van Texel spoelen geregeld bijzondere vondsten aan. Zo werd in de eerste dagen van 2024 bij Paal 11 een groot stuk hout met een wel heel opvallende vorm ontdekt. Aan één zijde van het hout waren duidelijk uitgesneden trappen zichtbaar, die uitnodigden tot verder onderzoek. Het bleek te gaan om een gedeelte van een ‘rolpaard’: een houten onderstel van een scheepskanon. Wat was er met het schip gebeurd waar dit rolpaard ooit bij hoorde?

6 min

Een kanarie uit de Gierstraat

Aan de Gierstraat 35 in Haarlem hebben archeologen een laatmiddeleeuwse kelder en beerput gevonden. De resten van zeventiende-eeuwse tegeltableaus en luxe serviesgoed laten zien dat de vroegere bewoners welvarend waren. Maar wat doet die keramieken kanarie daartussen?

5 min

Dronecamera’s onderzoeken eerste veenterpen Waterland

Om veenterpen van de eerste mensen die Waterland introkken te kunnen beschermen, laten de archeologen van de provincie Noord-Holland met drones en camera’s onderzoeken hoe ze erbij liggen.

6 min

VOC-schip de Amsterdam vaart met zijn tijd mee

Aan de steiger van Het Scheepvaartmuseum ligt een imposant schip dat rechtstreeks uit de achttiende eeuw lijkt te komen. Dreigende kanonnen en een boegbeeld in de vorm van de Amsterdamse leeuw brengen je in één klap terug naar het verleden. Maar schijn bedriegt: dit is geen origineel, maar een nauwkeurige replica uit 1985 van het VOC-schip de Amsterdam. Het echte schip vertrok in 1749 op weg naar Azië, tot het noodlot toesloeg…

5 min

Echt nep: de ‘vondsten’ van landarbeider Dirk Westbroek

In de collectie van archeologiemuseum Huis van Hilde is een veertigtal stenen werktuigen te vinden die voor de leek uit het stenen en bronzen tijdperk lijken te komen. Maar wie bij de beschrijving van de voorwerpen kijkt, leest het woord ‘falsificatie’. Zitten er nou echt vervalsingen in de collectie? Wat is hier aan de hand?

2 min

Het skelet in de put

Een skelet in een waterput bij Velsen; het houdt archeologen al decennialang bezig. Wie was deze ‘Man van Velsen’? Waar kwam hij vandaan? En hoe en waarom is hij in een put beland?

2 min

Huis van Hilde: 10 jaar, 10 topvondsten

Archeologiemuseum Huis van Hilde in Castricum bestaat 10 jaar. De miljoenen voorwerpen die de provincie hier beheert, zijn allemaal afkomstig uit de bodem van Noord-Holland. Van een eikenhouten boomstamkano tot een bronzen muntschat en een bontzandstenen sarcofaag. Wat vertellen deze objecten over de geschiedenis van onze mooie provincie? 10 jaar, 10 periodes, 10 topvondsten.

6 min

‘Castricum was ooit twee keer zo groot’

In de Vroege Middeleeuwen moeten er al mensen in Castricum hebben gewoond, maar grote delen van die nederzettingen zijn inmiddels onder het duinzand verdwenen. En dan is er nog die ringburgwal. Reden genoeg voor een gesprek met Hans van Weenen die er een boek over schreef.

10 min

Stront aan de knikker: speelgoed uit een beerput

Tegenwoordig is het meeste speelgoed gemaakt van plastic en afkomstig uit China. Overal zitten batterijen in en zo’n beetje alles maakt geluid en geeft licht. Toch speelden kinderen eeuwenlang met handgemaakt speelgoed van natuurlijke materialen. Tijdens archeologische opgravingen worden er regelmatig knikkers, tollen, poppengoed, dobbel- en dominostenen teruggevonden. Zoals bij een opgraving van een beerput in Amsterdam, waar zelfs een speelgoed veldkanon weer het licht zag.

7 min